De plastisch chirurgen Saskia De Smet en Erwin Lemmens boden als een van de eersten hulp bij de ramp in het Zwitserse skigebied Crans-Montana. Hun getuigenis daarover in De Standaard van afgelopen weekend kwam er niet uit sensatiezucht, maar om het publiek te laten weten dat de hulpverlening uiterst efficiënt verliep. Indirect bevat hun getuigenis ook enkele basislessen over rampengeneeskunde.

Wat het levensreddend vermogen betreft, is de voorbereiding allesbepalend en niet het specialisme, zo blijkt.  Rampengeneeskunde vraagt inderdaad vooral vooraf getrainde basiscompetenties in verband met triage bijvoorbeeld, maar ook analgesieen hypothermiepreventie. Multidisciplinaire teams redden levens, maar uniforme training voorkomt dat men blokkeert door onzekerheid.

Het besef is ook essentieel dat het bij brandwonden niet enkel gaat om thermische letsels, maar ook om massaal warmteverlies. Bijgevolg moeten dekens, reddingsfolie, isolatie en snelle indoorverplaatsing vanaf minuut 1 mee in het rampenscript.

Nog een belangrijk aspect is de luchtwegdiagnostiek die bij een inademingstrauma tijdskritisch is. Dokter Saskia De Smet vertelt over de patiëntentriage: “Allemaal hadden ze code rood, levensbedreigend dus. Maar de ene al iets donkerder rood dan de andere. Je kijkt voor hoeveel procent hun lichaam verbrand is, waar ze verbrand zijn. Als dat in het aangezicht is of rondom het bovenlichaam, weet je dat er zuurstof nodig is. Je luistert naar de stem. Is die hees, dan is het vuur langs de stembanden gegaan en is er ook inwendig schade aangericht. Die mensen moeten ter plekke geïntubeerd worden. Ik maakte verschillende zones, met de allerdringendste gevallen het dichtst bij de uitgang.”

De intubatiedrempel ligt laag in een prehospitale setting en inhalatieletsels escaleren binnen minuten, dus triage en anesthesie moeten dicht bij elkaar staan.

Massale vochtverliezen zijn levensbedreigend en bleken moeilijk te behandelen on scene. De plastisch chirurgen bevestigden ook wat bekend is bij rampengeneeskunde: IO-toegang is onmisbaar als veneuze toegang ontbreekt.

Triage niet perfectionistisch

Triage moet beslissend en dynamisch zijn, niet perfectionistisch. “Zwarte” en “rode” beslissingen kunnen psychologisch extreem zwaar zijn, maar ze zijn essentieel om de meeste levens te redden. En uiteraard is de rampenlogistiek (perimeter, traffic control, helizones, distributie over centra) net zo levensreddend als medische expertise. Artsen moeten logistiek durven begrijpen, niet enkel kliniek.

Dokter Lemmens “Er was folie waarmee mensen ingepakt werden. In een wip waren er meer dan honderd kant-en-klare kits om infusen te steken.”

“Om geen tijd te verspillen, is al snel beslist dat er traumateams vanuit het hele land per helikopter moesten aanrukken”, getuigt dr. De Smet. “Wie paniekerig op zoek was naar vrienden of familie werd weggestuurd, alleen medisch geschoolden mochten de perimeter binnen. Auto's waren niet meer toegelaten, om de ambulances vrije doorgang te geven.”

Wat de toestand van de hulpverleners zelf betreft geldt het principe dat professioneel handelen in rampen gelijkstaat met emotionele onderdrukking op korte termijn, maar in de post-acute fase moeten er opvang, decompressie en peer support zijn, anders wordt de verwerking een pak moeilijker.

Preventie, communicatie

Dokter De Smet zet in de verf dat een maand voor de feiten alle hulpdiensten nog op diezelfde plaats een grote rampoefening hadden uitgevoerd. “Dat heeft wellicht levens gered.” Het wijst opnieuw op het belang van een preventie- en oefencultuur. Rampoefeningen zijn met andere woorden geen bureaucratie, maar evidence-based schadebeperking.

Ook op communicatief vlak is deze getuigenis van groot belang, anders gaan sommige geruchten al snel een eigen leven leiden terwijl in dit geval volgens beide artsen de hulpverlening uiterst efficiënt is verlopen. Meer algemeen moeten na rampen artsen en hulpdiensten zo snel mogelijk duiden wat er gebeurd is – en eventuele verkeerde interpretaties corrigeren – en het vertrouwen herstellen.

> Reanimatiecup Maria Middelares zet expertise levensreddende zorg in schijnwerpers